GENEL EKOMİK GÖRÜNÜM

Saygıdeğer hemşehrilerim,

Gazetemizin yayın hayatına başlaması, Aydın halkının bilgi edinmesine, yöresel, ulusal veglobal gelişmelere daha kolay ulaşmasına sağlayacağı katkılar açısından oldukça önem arzetmekte olup, hayırlı olmasını temenni ediyorum. Bu ilk yazımızda içinde yaşadığımızdünyamıza genel hatları ile bakarak değerlendirmelerde bulunacağız.

Dünyamız, 2019 sonu 2022 yılı başında başlayan Covid-19 salgını ile önemli bir değişimsüreci içine sürüklenmiş, birçok ülke salgından korunabilmek için aşı temini konusundakıyasıya yarışa girmiş, ülkeler sınırlarını kapatarak giriş çıkışların durdurulduğu bir dönemyaşanmıştır. Salgını önleme ile ilgili çalışmalar son hızla devam edip salgınınsonlandırılacağına dair umutların arttığı bir ortamda ABD’nin ve Batı Avrupa ülkelerinin detahrikiyle 24 Şubat 2022 de Rusya-Ukrayna Savaşı patlak vermiş, dünya yeni bir evreyegirmiştir.

Şüphesiz tüm bu olaylar ve gelişmeler, ülkeleri ve milletleri sadece, sağlık, diplomasi, dışpolitika ve güvenlik açısından etkilemekle kalmamış; esasen en önemli etkiyi ekonomilerüzerinde yapmış ve dünyadaki bütün ülkelerin ekonomilerini, başta enerji sektörü olmaküzere, demir çelik, otomotiv, lojistik, turizm, gıda, tarım, savunma sanayi, finans vebankacılık gibi sektörleri derinden etkilemeye başlamış ve şimdiye kadar yaşanmamış,görülmemiş olan etkiler ve değişiklikler meydana gelmeye başlamış ve bu etki giderek teartmaya devam etmektedir. Öyle ki, her sabah soframıza koyduğumuz sıcak ekmeğimiz dahibu savaştan etkilenmiştir. Çünkü, dünyada bu sürecin başlamasından önce hakim olan küreselekonomik sistemde sınırların öneminin kalmadığı, serbest dış ticaretin küresel boyutta çokkompleks bir yapıyla şekillendiği; birçok ülkenin hammadde, sınai üretim için ara mallar,makine ve ekipmanlar ile nihai tüketim için gerekli mal ve hizmetleri, tahıllar başta olmaküzere tarım ürünleri hatta canlı hayvanları dahi başka ülkelerden ithal ederek ihtiyaçlarınıgiderdiği sistemde, savaşın verdiği endişelerle ihracatçı ülkelerin mal satmaktan vazgeçmeyebaşladığı, güvenlik ve gelecek endişeleri ile kendi halkları için stoklama eğilimlerininyükseldiği, kotaların uygulandığı, bu nedenle, birçok ülkenin ihtiyaç duyduğu malları vemamulleri temin edemez duruma sürüklendiği apaçık ortaya çıkmıştır.

Tüm bu olaylar, küresel serbest ticaret olgusunun ve sisteminin sorgulanmaya başlamasına veyeni bir dünya düzeninin ayak seslerinin duyulmaya başlaması olarak algılanmaya ve tüm dünyada siyasetten güvenliğe, diplomasiden ekonomiye kartların yeniden karıldığı vedağıtılmaya başlandığı bir dönemin başı olarak kabul görmeye başlamıştır.

Daha önce 2007 yılında ABD de mortgage sorunları ile başlayan 2008 de küresel boyutaevrilen finansal kriz ve 2012 Euro Bölgesi krizi ile birçok ülkede bankalar ve finansalkurumlar Merkez Bankaları tarafından desteklenme sürecine girmiş; ABD Merkez Bankası(FED), Avrupa Merkez Bankası (ECB), Japon Merkez Bankası (BoJ) ve İngiltere MerkezBankası (BoE) çok yüksek düzeyli parasal genişlemeye gitmişler ve para bolluğunda da faizoranları oldukça düşük seviyelere inmiştir. Krizin çözümü ve finansal kurumların kurtarılmasıiçin uygulanan parasal genişleme o dönemde enflasyonu arttırma gibi bir etki yapmamıştıancak parasal genişlemenin devasa boyutlara gelmesi ve Covid-19 salgını ile Rusya-Ukraynasavaşının patlak vermesi tüm dünyada enflasyon dalgası yaratmış ABD ve Avrupa’daenflasyonun 40 yıldır görülmeyen seviyelere yükselmesine, ülkemizde de 2002 yılı öncesi kronik enflasyon dönemlerinde yaşanan yüksek enflasyonun yeniden görülmesine yolaçmıştır. Küresel düzeyde ortaya çıkan yüksek enflasyonun engellenmesi için ABD MerkezBankası başta olmak üzere önemli merkez bankaları faiz arttırımı sürecini başlatmışlar; budurum da gelişmekte olan ülkelerden fon çıkışlarının hızlanması sürecini tetiklemiştir.

Küresel boyutta başlayan yüksek enflasyon dönemi, Rusya-Ukrayna Savaşı ile zirveye ulaşan petrol ve doğalgaz tedariki sorunları ve astronomik fiyat artışları, dünya tahıl üretiminin ve ihracatının en önemli aktörleri olan Rusya ve Ukrayna’nın birbiriyle savaşması ile bir anda gündemin ilk sıralarına oturan gıda arz zincirinde yaşanan kopukluklara bağlı gıda güvenliği sorunları ülkemizi de derinden etkilemiş, çok sarsıcı bir şekilde hayat pahalılığı ve fiyat artış sarmalı yaşanmaya başlamış ve halkımızın %80 gibi büyük bir çoğunluğu bu durumlardan oldukça olumsuz etkilenmeye başlamıştır. Önümüzdeki sayı da konuyu kaldığı yerden değerlendirmeye devam edilecek olup, tüm okurlarıma sağlıklı, hayat pahalılığının kontrol altına alındığı ferah günler dilerim.

HAKAN ÖZKAN